50 - Paul over de Illuminati

Een WhatsApp-berichtje dat rijkdom en macht belooft als je “lid wordt van de Illuminati” klinkt absurd, maar het raakt wél aan iets groters: waarom blijven zoveel mensen de vrijmetselarij koppelen aan geheime wereldmacht, satanisme en schimmige rituelen? Voor onze 50e aflevering spreek ik met Paul, ordevoorlichter van het Groot Oosten der Nederlanden, om die knoop  te ontwarren. We gaan weg van de dreigende internetmythes en terug naar controleerbare geschiedenis, bronnen en context. 

Paul neemt ons mee naar 1776 en naar Adam Weishaupt, de professor achter de Beierse Illuminati. Je hoort welke idealen daarachter zaten in de tijd van de Verlichting, waarom de Illuminati uiteindelijk werd verboden, en hoe een relatief kleine groep later een enorme schaduw kreeg in complottheorieën, romans en films. We staan ook stil bij de moderne “Illuminati” die online adverteren met luxe en status, en waarom dat vooral oplichting is die oude namen en symbolen misbruikt. 

Daarna duiken we in het Alziend Oog: een symbool dat ouder is dan de vrijmetselarij en in kerken, kunst en spiritualiteit voorkomt, maar online vaak als zogenaamd Illuminati-logo wordt verkocht. We leggen uit hoe vrijmetselaars symbolen benaderen, waarom er geen vaste interpretatie is, en wat vrijmetselarij volgens Paul wél is: een inwijdingsgenootschap gericht op zelfkennis, tolerantie en persoonlijke ontwikkeling, zonder politieke of religieuze agenda. 

Vond je dit verhelderend of roept het juist nieuwe vragen op? Abonneer je, deel de aflevering met iemand die “Illuminati” roept bij elk symbool, en laat een review achter zodat meer luisteraars de feiten kunnen vinden.

Illuminati - https://nl.wikipedia.org/wiki/Illuminati_(orde)

Alziend oog - https://nl.wikipedia.org/wiki/Alziend_oog

Transcript

Paul 0:07

Ik kreeg gisteren via WhatsApp een uitnodiging om lid te worden van de Illuminatie.

Welkom en 50ste aflevering

Ingekomen stukken

Sander 0:22

Welkom bij de 50e aflevering van de Vrijmets Podcast. Mijn naam is Sander en in deze podcast interview ik elke aflevering een vrijmetselaar of een persoon gelinkt aan de vrijmetselarij om samen met jou, de luisteraar, antwoorden te vinden op vragen over de vrijmetselarij. Op deze manier hoop ik een helder beeld te scheppen wat de vrijmetselarij nu werkelijk is en wat het niet is. In deze aflevering heb ik Paul te gast. Paul is ordevoorlichter van het groot oosten en Nederlanden, en met hem ga ik het vandaag hebben over de link tussen de vrijmetselarij en de illuminatie. Maar dan nu eerst de ingekomen stukken. Voordat we verder gaan met de aflevering. En over de aflevering gesproken, zijn we zomaar ineens bij de 50ste aflevering terechtgekomen. Voor mij toch wel een klein mijlpaaltje. Dit is nu het zesde seizoen dat ik de Vrijmets podcast maak. Een aflevering per maand. Nou ja, in het begin niet zo consistent als nu. Dus dan kom je ineens bij de 50e aflevering. De podcast heeft inmiddels meer dan 75.000 downloads. Dus dat is ook erg leuk. En iedereen aan de andere kant van deze microfoon, dus die nu met zijn koptelefoon op zit of in de auto zit, wil ik ontzettend bedanken natuurlijk voor het luisteren en vooral ook voor het contact opnemen met mij. Da vind ik altijd het allerleukste om met luisteraars in gesprek te gaan. Via de mail of via Instagram of Facebook of andere kanalen. Dus dat vind ik eigenlijk het allerleukste om toch die verbinding met jullie te zoeken. Misschien hebben jullie het wel gehoord of niet, maar ik heb een polletje uitgezet en ik heb in de podcast een kleine onderbreking gedaan met de vraag: wat is nou jullie favoriete aflevering en welke gast moeten we nog eens terug laten komen? Nou, dat soort dingen moet je natuurlijk vooral aan vrijmetselaren of mensen die vrijmetelaar willen worden vragen, want er was zeker geen eenduidig antwoord. Het was zelfs zo dat heel veel verschillende gasten kregen één stem, een hele hoop twee, een hele hoop drie. Dus het was echt ontzettend verdeeld. Wat ook wel heel leuk is, want het houdt wel echt in dat er voor iedereen iets verschillends is. Dus dat de podcast een zo'n breed scala heeft dat alle afleveringen praktisch wel een keer genoemd worden, of bijna alle. Het is natuurlijk beter dan dat iedereen één aflevering de allerbeste vindt en de rest maar helemaal niks. Maar dat maakt het voor mij wat moeilijker kiezen. Dus ik heb gewoon zelf een keuze gemaakt uit degene die het vaakst genoemd zijn. En ga ik al zeggen voor wie ik heb gekozen? Ja, dat kan ik al wel zeggen. Komende maand, en ik denk dat dat begin mei zal zijn, denk ik tweede week van mei, komt er een extra bonus aflevering met Denise. Ik weet niet of jullie Denise nog kennen van de vorige keer. Denys die zat in aflevering 24. Denys over schoonheid, heet die aflevering. En dat was 15 januari 2024, zo weer een tijdje geleden. Dus dan weet je dat die eraan zit te komen, dat is goed nieuws. Ik heb ook nog een mailtje gekregen, beste broeder Sander, ik luister met plezier en veel interesse naar je podcast. Ik ben niet ingewijd, maar kan veel informatie uit de podcast halen. Ik hoop dat je nog lang doorgaat met het maken van deze leerzame serie met vriendelijke en nieuwsgierige groet Vincent. Nou, Vincent, ontzettend leuk dat je luistert. Ook als niet ingewijden, vind ik fijn dat je er veel info uit kan halen. Daar doen we het allemaal voor. En dan nu de locaties. Nou, ik kan één ding zeggen: ik heb het idee dat er of iets mis is met de locaties, of dat de locaties stuk zijn of zo. Maar ik heb vier locaties die komen echt uit de meest bizarre plekken van de hele wereld. Dus misschien moeten we het maar met een korreltje zo nemen. Dat gaf mij wel weer een leuk kijkje over Google Maps van alle hoeken van de aarde. Dus ik heb er plezier mee gehad. Ik ga ze noemen, maar wat ik al zei: of iemand is een wereldreis aan het maken en op alle bijzondere plekken in de wereld een aflevering aan het downloaden. Want het waren wel allemaal verschillende afleveringen die gedownload waren. Of het is gewoon een bot, of het is gewoon fout. Maar ik ga ze gewoon noemen. Eerste aflevering, zogenaamd waar voor het eerst geluisterd is naar de Vrijmetselaarspodcast, is Caraci. En Karachi is de grootste stad van Pakistan, ligt in het zuiden aan de Arabische Zee. De tweede locatie, waar zogenaamd voor het eerst geluisterd is naar de Vrijmetselaarspodcast, is Managua, de hoofdstad van Nigaragua. Ik weet niet of het goed uitspreekt, maar goed, Managua, Nigeragua, maak er maar wat van. De derde stad is Jeflak in Azerbeidzjan. Waarom ook niet. En de laatste locatie waar de zogenaam voor het eerst geluisterd is naar de Vrijmetslaars podcast, is Kirkoek in Irak. Dus we hebben om het nog even samen te vatten: Pakistan, Nigeragua, Azerbeidzjan en Irak. Als jullie het geloven, geloof ik het ook. Dan hoop ik dat we de volgende keer wat meer realistische steden hebben, maar we gaan het meemaken. Nou, lieve mensen, dan wens ik jullie heel veel luisterplezier naar deze 50e aflevering van de Vrijmetselaars podcast.

Kennismaking Paul

Paul 6:00

Welkom, Paul. Dankjewel. Het Groot Oosten de Nederlander. De landelijke koepelorganisatie van mannenloses.

Sander 6:07

Heel fijn. Ja, goed dat je dat nog even noemt. Wik me voorstellen dat er luisteraars zijn die denken. Leuk dat je daar voortlichten van bent, maar wat is het eigenlijk?

Paul 6:16

Wat is dat eigenlijk? En daarnaast zijn er overigens ook vrouwenloges en gemengd losjes. Ieder misverstand dat iedere keer maar weer de kop opsteekt, gelijk weer de kop in te druk.

Sander 6:25

Ja, heel goed. Dan hebben we dat in elk geval compleet. Dan is daar geen twijfel over. Zoals veel luisteraars wel weten, begin ik eigenlijk altijd met de vraag: hoe ben je bij de Vrijmetslij terecht gekomen? Dus die vraag stel ik ook aan jou.

Paul 6:37

Het is alweer een jaar of twee, 33 geleden. En ik kreeg een telefoontje. Hallo Paul, met Simon de Wit. Maar jij kent me beter als Simon Sok, want dat was mijn pleegvader. En zijn ouders en mijn ouders waren bevriend. En hij was de oud-klasgenoot van een van mijn broers. Nou, we hebben een beetje bijgepraat, en toen zegt hij op een gegeven moment: heb jij iets voor of tegen vrijmets? Ik zeg: Ik weet helemaal niks van vrijmetslij, behalve dat ze een kerkje in de Ridderstraat hebben. Hij begon te lachen. Hij zegt: we zitten in de Rippedaarstraat en we zijn geen kerk. Maar waarom stel je die vraag? Nou, zegt hij, jij schrijft liedjes. Ook voor andere mensen. En daar zit, behalve ik hou van jou en kom nog sla je blauw ook echte teksten tussen. En wij willen graag dat jij die een keer komt zingen bij ons in De Loge. Zo'n lokale vereniging van Vrijmetselaren.

Sander 7:29

Ja, dus niet het kerkje, maar in Riperda Straten.

Paul 7:34

En daar willen we dan graag ook over napraten. Ik zeg, nou, ik vind het een beetje een vreemd verhaal. Vertel nou maar eerst: wat is die vrijmetselarij? En hij begon een beetje te vertellen. En op die: overigens, we betalen je gewoon. Ik zeg: ik kom, ik kom. En ik ben daarheen gegaan. Ik heb daar 35 minuten liedjes gezongen in de sfeer die zij hoopte dat ik zou zingen, een pauze. En een fantastische nabespreking. Ik was extreem verrast. Het trof precies waar het voor mij van belang was. En gingen ze met jou in gesprek over die liedjes? Met elkaar en met mij. Ah ja, oké. Na afloop zeggen ze blijf je nog een glas wijn drinken en dan kwam een paar flessen op tafel. En op gegeven ik in dat gesprek met die broeders, wat zo noemen, vrij met Saren en elkaar. Zeiden er één. Hoe vaak schrijf je nou liedjes? En het was een vrijdagavond. Ik zeg, nou, maandag heb ik er nog eentje afgemaakt. Kan je die al zingen? Ik zei nee. Ik zeg wacht even, die tekst zit in de koffer. En toen zong ik een liedje over een man die op de verjaardag om zich heen kijkt. Hij ziet het dominee zitten. Hij ziet collega's zitten. Hij ziet familie, vrienden en buren zitten. Ze hebben het over van alles. Over de hypotheeken, over schoolkeuzes en belastingen. En ze hebben het over van alles, behalve over wat hem boeide. En op die zondagmiddag loopt hij om een luchtje te schepen het huis uit. Hij loopt de hoek om en dan zingt een straatmuzikant vol vuur. Hij geniet en dan gooit er een paar gulden in, in zijn bak. En even verder in zijn kroeg en er komt luidd lachen uit. Hij gaat naar die kroeg, gaat naast de man zit en heeft een fantastisch gesprek. En op een gegeven moment denkt hij, hoe moet ik dit thuis uitleggen? Ik ben al een tijd weg. Dus hij gaat terug, hij sluipt naar binnen en merkt dat niemand hem gemist heeft op zijn eigen verjaardag. En wat heb ik met mijn dromen gedaan? Dat is de laatste zin. Mooi. En toen roept er een, die man is al vrijmetelaar. En die auto's voor mij de reden om nader gesprek aan te gaan.

Sander 9:44

Wat leuk. Dus het is op uitnodiging, maar niet vanwege vrijmetelaars gronden, maar gewoon als.

Paul 9:51

Geïnteresseerd in de inhoud van mijn teksten.

Sander 9:54

Ja, het is natuurlijk. Je zegt al, er roept iemand al. Die man is al vrij metelaar. En ze nodigen je uit om je teksten. Dus daar voelde ze wel een overeenkomst.

Paul 10:05

Ja, en ik gelet op die nabespreking ook met hen.

Sander 10:10

Ja, nee, dat is heel fijn. Heb je je toen bij diezelfde groep aangemeld, bij diezelfde loge? Ik ga het schandaals vertellen.

Paul 10:17

Vertel maar. Ik zat in een hele carrière stroom, zoals dat zo mooi heet. En heb toen gezegd, ik heb nu even te druk, ik wacht nog even. En ik heb nog even een paar jaar gewacht. En toen heb ik me aangemeld bij een andere loge. En dat had met de avond te maken. Ik vond een vrijdagavond niks. En nu ben ik toch lid van die loge, want ze zijn naar de donderdag gegaan.

Sander 10:42

Oh, kijk. Dus je bent toch weer terug. Dat is grappig.

Paul 10:46

En alle twee diologes heb ik in mijn hart hoor vooral duidelijkheid.

Wat doet een ordevoorlichter?

Sander 10:49

Oh, wat leuk. Dus het cirkeltje is rond wat dat betreft. Ja, oh, wat leuk. En ik vertelde in de intro ook dat je ordevoorlichter bent. Kan je vertellen wat dat inhoudt?

Paul 11:02

Ja, dat kan ik. Ik probeer te zorgen dat misverstanden over de vrijwetsrij worden weggenomen. En dat duidelijk wordt wie en wat wij wel zijn. zodat mensen die daarin geïnteresseerd zijn, antwoorden op hun vragen krijgen of die geïnteresseerd zijn in het lidmaatschap van een dergelijke organisatie ook de weg weten te vinden. Daarin ben ik landelijk actief. En daarnaast begeleid ik loges die daarin om hulp vragen. En ik zorg dat er voor open avonden, als ze een interessante spreker willen uitnodigen, subsidies. Ja, toch is heel kort samengevat.

Sander 11:39

Ja, nee, maar het behelst een behoorlijk scala aan activiteiten hoor ik al. Ja, ja wel, ik ben er iedere dag al een uur of twee mee bezig. Ja, mooi. Nou, dat is wel een mooie functie die je daar hebt, natuurlijk.

Paul 11:53

Ik vind het dankbaar in elk geval.

Sander 11:54

Ja, ik kan me voorstellen. En je zei het al, we over misverstanden uit de weg halen. Nou, ik denk dat we daarvoor allebei hier aan tafel zitten nu. Want misverstanden en complottheorieën, dat is iets wat ik in deze podcast eigenlijk nooit echt behandel. Ook omdat ik het niet zo op mijn netvlies heb. Het is niet iets wat ik koppel aan de Vrijmetselarij, maar natuurlijk een hele hoop mensen wel. Het is de vijftigste aflevering, dus ook wel een beetje een feestelijke aflevering.

Paul 12:21

Harder gefeliciteerd dat je daarin mag verschijnen.

Sander 12:25

Dat is niet toevallig dat jij hier zit. Want ik dacht, vijftigste aflevering, ik ga eens even terugkijken. Dus ik had al mijn transcripten. Dus je kan je aflevering omzetten naar tekst, had ik allemaal in de Chat GPT geladen en gevraagd van nou wat zou ik anders kunnen doen, wat zou ik beter kunnen doen. Welk onderdeel mis ik nog? En ook gevraagd van hoe googelen mensen de vrijmets? Is er iets wat ik mis? En toen kwam ik echt naar voren. Ja, er wordt veel gegoogeld naar vrijmetsarij en illuminatie of andere complot dingen. Dacht ik, nou, als we dan toch een keer aan dit onderwerp moeten beginnen, dan is dit een mooie aflevering ervoor. En denk ik dat jij de perfecte gast bent daarvoor. Ik hoop het. Dan moet je achteraf behoorlijk. Dat kan zo meemaakt.

Paul 13:11

Dat kan ook zo tegenvallen, joh.

Sander 13:13

Want jij hebt een lezing die je wel eens houdt over de illuminatie. Ik weet er eigenlijk niet heel veel van. En dat vind ik altijd leuk, want dan kan ik wel een hele hoop leren. Dus ik denk dat het misschien leuk is als jij die lezing of het verhaal over de illuminatie hier kan houden. Dat er een hele hoop mensen van kunnen leren. En ook zien, misschien waar die koppeling met de vrijmetsrij vandaan komt en waarom die ook eigenlijk onterecht is. Of is dat een te vroege conclusie?

Paul 13:47

Luister en huiver.

Sander 13:48

Ja, precies, precies. Ik wil er alweer te veel uithalen. Paal, ik zou zeggen, vertel je verhaal. Als ik iets niet begrijp, of als ik denk van er zijn luisteraars die misschien vragen bij hebben. Dan vind je hopelijk vind je het niet erg, maar dan zal ik je onderbreken om daar een vraag over te stellen. En dan gaan we eens kijken hoe dat wordt.

Paul 14:10

Als je aan de illuminatie denkt, waar denk je nou als eerste aan? Wat zijn de trefwoorden? Wie heeft er nou echt een concreet beeld bij het begrip illuminatie? Meestal denkt men negatief daarover. En hoe zit je dat bij de Vremetsrij? Is er verband tussen die twee? En zijn bij die twee de rijker en machtiger der aarde onderdak? Het is niet zichtbaar, maar in de loorse gebouwen van de Vremetsrijjen worden de economie in de wereld bestuurd en worden satanistische rituelen uitgevoerd. Het geld en bloed vloeit er rijkelijk. Althans, dat is wat een klein, maar luidruchtig groepje mensen die op YouTube, Facebook en websites graag wil laten geloven. Klopt er iets van die verhalen over illuminati, de vremmetserij, het verband daartussen? Laten we samen pad gaan eens kijken wat er waar is en wat niet. De 18e eeuwse denker en professor Adam Wijshoopt zou verbijsterd zijn geweest als hij het had geweten. Zijn ideeën voeden tegenwoordig wereldwijde complottheorieën. Ze zijn de inspiratie voor de best verkochte boeken, romans, blogbusterfilms. Tot zijn 36e zou de overgrote meerderheid van zijn landgenoten net zo verbijsterd zijn geweest, dat hij die hoofdrol zou hebben gekregen. Stel dat ze zouden hebben ontdekt dat deze respectabele professor door hun vorst als een gevaarlijke vijand van de staat zou worden gezien. Ze zouden het niet hebben geloofd. Het geheime genootschap van Wishoud, de Illuminati, werd door de vorst gezien als een bedreiging voor de door hem voorgestaande structuur van de samenleving. Hij was een absolute heerser en zijn staat was een absolute katholieke. Dat moest wat hem betreft zo blijven. Geen tegenspraak. Warhoud werd in 1748 geboren in Ingelstad, een stad in het Keurvorstendam Beieren, onderdeel van het huidige Duitsland. Hij stamde af, want tot het christendom bekeerde Joden en werd op jonge leeftijd wees. Een geleerde oom voerde hem op en schreef hem in op een Jezüitenschool. Na zijn studie werd waarschuwd hoogleraar Natuur en Kerkelijk Recht aan de Universiteit van Ingolstad. Hij trouwde sticht een gezin. Op het eerste gezicht was het een conventionele carrière tot 1784. Toen hoorde de Bijse staat onverwacht van zijn verandersgezinde ideeën. Hij had een rusteloze geest. Hij was een vervent lezer. Hij verstond boeken over de Franse verlichtingsfilosoof in de bibliotheek van zijn oom. Beide was in die tijd zeer conservatief en katholiek. Waarshoop geloofde dat de monarchie en de kerk gezamenlijk de vrijheid van denken onderdrukte. Hij koos voor de idealen van de verlichting. Hij ontwikkelde een reeks ideeën en praktijken die het bestuur van de Europese staten radicaal moesten veranderen. De vrijmaatsrijde zich in dezelfde periode gestaag uit over heel Europa. Het bood aantrekkelijke alternatieven voor vrijdenkers. Waarschuw dacht er daarom aanvankelijk aan om lid te worden van een vrijmetselaarsloge. Maar hij vond er niet het instrument in voor het bereiken van zijn doelen. De vrijmaatsrij verbied immers het bedrijven van politiek binnen de logemuren en ook tistgesprekken over politiek of geloof daar. Hij was gedesolucineerd door de werkwijze van de vrijmetsaren. Hij zag het niet als het machtswiddel waarop hij hoopte.

Sander 17:46

Paul, denk je dat, want je gaf net al aan van in je introje, dat je nu kijkt naar de vrijmetsrij, of mensen zijn die nu kijken naar de vrijmetselij als daar waar de macht is en daar waar de politieke beslissingen gemaakt worden. Weet jij of dat in die tijd ook al zo was? Zag die wijshoop de vrijmetselrij ook als een politieke invloedssfeer?

Paul 18:08

Als je kijkt naar de reacties in Frankrijk op de vermetsij in dezelfde tijd, waren er toen al wel mensen die zo dachten. Of dat in Beieren zo was, dat denk ik niet eerlijk gezegd, gelet op wat ik tot nu toe gelezen heb.

Sander 18:21

Nee, want het is natuurlijk de tijd van de verlichting. Alles denken, breekt open. Nieuwe machtsstructuren. Dus ik vraag me af, maar goed, ik weet niet of je dat. Ja, dank je.

Paul 18:33

Maar Wijshoud, om daarbij terug te komen, die raakte verdiept in boeken over esoterische thema's, zoals de mysterie van de zeven wijze van Memphis en de Kabbalah. Hij besloot een nieuw genootschap op te richten, bij voorkeur enigszins geheim, want hij was bang voor die keurvorst. Wijshoud was niet zo, zei hij, tegen religie op zich niet. Hij was eerder tegen de manier waarop het werd beoefend en opgelegd als dwingend. Zijn denken ging uit van de vrijheid van het individu, los van religieuze vooroordelen. Hij wilde zo Strevi een staat van vrijheid en morele gelijkheid scheppen, bevrijd van de obstakels die door ondergeschiktheid, rang en rijkdom voortdurend op onze weg worden geworpen. In de nacht van 1 mei 1776 kwamen de eerste illuminatie in een bos in de buurt van Inkelstad bij elkaar om de orde te stichten. Wadend in het licht van vakkelaren er vijf mannen. Ze stelden daar de regels vast voor die nieuwe orde. Het lidmaatschap zou uit drie niveaus bestaan: novizen, Maniervels en verlichte Minervals. En dat laatste woord verwezen naar de Romeinse goedin van de wijsheid, Minerva, en weerspiegelde het doel van de orde. Men wilde kennis en verlichting verspreiden over hoe de samenleving en de staat zouden kunnen worden hervormd. In de daren volgende jaren groeide de geheime orde van Wijshoud flink in omvang en diversiteit. Mogelijk wel tot 600 leden in 1782. Onderheen waren belangrijke personen uit het Bijse openbare leven, zoals baron Adolf van Knikgen. Die Illuminati waren aanvankelijk studenten van Wijshoud. Maar later werden het ook edelen, politici, artsen, advocaten en juristen.

Sander 20:24

En Paul, dit is natuurlijk een beetje de tijd waarin ook de vrijmaatsarij flink opkomt. Dit is een soort aanverwant pad, wat hier door die wijshoud genomen wordt. Ik kan me voorstellen dat dit een periode is waarop dit soort genootschappen floreerden. Ik kan me voorstellen dat er nog veel meer van dit soort, dat mensen elkaar opzochten om dat verlichtingsdenken met elkaar te bespreken. Terwijl inderdaad de vorst zei van nou blijf hier maar even van weg. En de kerk ook. En de kerk, zeker, zeker. Ik kan me voorstellen dat het in die tijd niet vreemd is dat dit soort clubjes ontstaan.

Paul 21:02

Je ziet het in heel Europa ontstaan. Ik noem het wel eens de eeuw van het genootschap. Het waren genootschappen waar dit soort dingen in werden besproken, het waren ook heel andere soorten genootschappen. Ik heb ook een lez waarin ik inga op de orde der vrije tuinlieden. Die naast de vrijwensrijke in Engeland is ontstaan en opvallend veel overeenkomsten had, maar uiteindelijk verwerkt tot een soort van levensverzekering. Maar wel ontstaan uit de genootschap aanvankelijk met hoge idealen.

Sander 21:33

Precies, ja om het wat te noemen. Duidelijke.

Van verbod to complot

Paul 21:37

Maar ja, die orde groeide dus flink. En bij een dergelijk groot aantal leden kan je niet meer van de geheim genootschap spreken, en dat was het dan ook niet meer. Ze publiceerden boeken die je overal gewoon kon kopen. Wat is nou de historische context? Wat zijn de achtergronden? Wat zijn de mogelijke verbanden tussen de Illuminati, het Alzend oog en de Vrijdingen. Het zijn fascinerende onderwerpen die al dan niet terecht vaak omgeven zijn met mysterie en speculatie. Iedereen schijnt het te weten wat het inhoudt. Maar als je even verder graaft weten ze niet. Er is gelukkig voldoende wetenschappelijk onderzoek gedaan dat feitelijk en historisch materiaal heeft opgeleverd. De informatie in deze podcast is dus niet afkomstig van griezelige op een achternamiddag in elkaar gedraaide YouTube-video's met dreigende achtergrondmuziek. Het is ook niet afkomstig van al die obscure websites of boeken vol ongefundeerde samenzweringstheorieën. Was de Bijse Illuminati de eerste broedschap met die naam? Nee. Illuminati is de naam van zeer verschillende vroegere genootschappen. Zo was er het Spaanse genootschap Alumbrados, dat letterlijk de verlichte, betekent. Ze hield in de 16e en 17e eeuw zich bezig met innerlijk leven en met mystiek. De Bijes Illuminati hebben zich voor hun rituelen voor een deel laten inspireren door die van de Alumbrados. Maar ze baseerden zich ook op Egyptische, Griekse en christelijke symboliek en ritualistiek. In Frankrijk bestond de groep verlichten later onder de invloed van Joodse en Arabische mystiek, het werk van Erasmus, de moderne devotie en het kiétisme. Zingen anti-hiërarchische ideeën aan. Het is met een zo passief mogelijke houding en zonder begeer te tegenover de werkelijkheid staan. Mystiek contemplatief opgaan in God. Deze groepering kwam van 1527 onder vuur te liggen van de katholieke inquisitie, en dat kan je gelet op een ideale voorstellen. Velen werden vervolgd en hebben het niet overleefd. Maar terug naar de tegenwoordig al ongenoemde Illuminati, het Bijersse genootschap van Adam Wijshoud. Man noemt zich ook wel gezelschaf der perfectibilisten of orde der volmaakbaren. De groep streven naar intellectuele verlichting. Rationalisme. Seculiere ideeën, het verminderen van de invloed van religie op regeringen en gelijke rechten en vrijheden voor ieder. Het hoofddoel was samengevat de scheiding van kerkenstaat en de emancipatie van de burger. Nou, dat klinkt niet verkeerd. Nee, in onze ogen en in onze tijd een uitgaande van onze context. Maar de Bijze voorstor Karel Theer verbood in 1785 de illuminatie direct op vele al dan niet steekhoudende gronden, waaronder inmenging in de buitenlandse politiek. Er wordt ook beweerd dat er een staatsschreep werd voorbereid, maar daarvoor bestond en bestaat geen enkel bewijs. Vele leden werden vervolgd. En sindsdien zijn er talloze theorieën en speculaties ontstaan over de invloed en activiteiten van illuminati. Ze variëren tegenwoordig van controle over de wereldpoliek tot betrokkenheid bij occulte rituelen. Het is belangrijk om het ont te houden dat deze claims niet werden ondersteond en niet worden ondersteund door welk bewijs dan ook. Ze woorden dus tot het Rijk van ongefundeerde complottheorieën, het Rijk van interessante verzinsels. Want dat soort dingen zijn interessanter dan de werkelijkheid. En daar loop je dan graag achteraan. Meer dan een eeuw na het Bijse verbod werd in Parijs de orde in 1896 opnieuw opgericht, maar ze bleef uiterst klein. Er waren aanvankelijk wel enkele loges in Pruisen en dus in Frankrijk. Ook in Pruizen werd het, net als een eeuw eerder in Beieren, direct verboden. Er had me niet te wachten op democratische waarde of secularisering van de overheid, dus het loskoppelen van de invloed van de kerk op de overheid. In 1900 maakte de orde vanuit Duitsland een oversteek naar Engeland, Frankrijk en Zweden met een enkele loge. Echt levensbladbaar bleek het nieuwe initiatief niet te zijn. Sinds de vernieuwing van de orde in 1926 opeerde ze vanuit Berlijn, maar in 1929 werd het opgegeven. Er was geen belangstelling voor. Recent is een 80 jaar gesloten gebleven metalen kist in een Brits archief gevonden met ledenlijsten, verslagen en andere zaken van de Engelse loge. De kist werd na opheffing bij een overheidsarchief afgegeven om het maar niet verloren te laten gaan. De gedaalde interesse is in mijn ogen zeer begrijpelijk. De verlichting heeft immers Europa veranderd. Die was er al. Veel van wat de illumati van beiden voorstonden, is gerealiseerd of algemeen geworden. Maar we moeten erkennen dat democratische waarden helaas toch weer onder druk komen te staan. Sinds 1929 bestaande illuminati, althans als een afgeleider van de Bierse broederschap en het verlichtingstenken, dus al sinds lang niet meer. Maar tegenwoordig wordt er wel reclame gemaakt op internet om lid te worden van de illuminati. Wilt u rijkdom en macht? Het kan allemaal, sluit u aan bij wie dat al hebben bereikt, sluit u bij ons aan. Je moet wel gelijk een flink bedrag over maken. En dat is waar het die organisaties natuurlijk om gaat. Geld op strijken. Ik kreeg gisteren via WhatsApp een uitnodiging om lid te worden van de Illuminatie. Nou, en direct, Engelstarig overigens. En direct staat er ook in: sluit je aan bij de machigen der aarde. En rijkdom zal je ten deelvallen. Ook in dat appje staat het alweer.

Sander 27:54

Ze trekken je eerst leeg en dan moet je maar hopen dat er ooit nog iets terugkomt wat natuurlijk niet gaat gebeuren.

Het alziend oog verklaard

Paul 27:59

Op Facebook staat hun profiel dan ook vol van stapels geld, grote huizen en dure auto's. Maar met die oorspronkelijke idealen, met name de scheiding van kerkenstaat. De individuele vrijheid. Democratisering en de verheffing van de kennis van de burger heeft het niets te maken. Het is een opzichtige vorm van oplichting. En toch is het schijnbaar lucratief, mensen trappen erin. Deze lupen op internet tot vrijmetselaars regalia, en daar ton je zich mee, op hun wervende websites en Facebookprofielen. Dat veroorzaakt veel ruis. Maar de Illuminati hebben hun drie graden vroeger nooit Vrijmets regalia gedragen. In veel recente populaire en historisch ongefundeerde complottheën spelen de Illuminati nu een rol. Daar bestaan ze nog wel. Ze worden een populair onderwerp door en voor fictieve romancefilms. De illuminatie van beide worden genoemd in de bestseller De Slinger van Foucault van Umberto Eco. Ze komen voor in de eerste Tom Brader films, Deus X. En ook in het Bernini-mysterie van Dan Brown, dat verfilmd werd als Angels and Demons, komen ze voor. Het als in het oog. Wel bekend als het oog van voorzienigheid, heeft een prominente rol gekregen in de populaire cultuur en de hedendaagse symboliek. Het wordt vaak gebruikt in logo's, kunstwerken en media om als symbool verschillende zaken te vertegenwoordigen, variërend van bewaking en surveillance tot bewustzijn en spiritualiteit. Kortom, het alsend oog is een krachtig symbool gebleken dat door verschillende genotschappen, religies en culturen wordt gebruikt en daar verschillende betekenissen heeft. Het wordt ook geassocieerd met de illuminatie.

Sander 29:56

Ja, dat is eigenlijk vreemd, want het is gewoon een heel algemeen symbool. Als je hier in de Sint Jan in het midden staat en je kijkt omhoog in de toren, heb je daar ook het alziend oog. Het is eigenlijk heel erg. Daar kom ik nog op terug. Oh, kijk, heel erg breed, maar ze proberen het allemaal te claimen voor hun eigen hachie.

Paul 30:16

Ja, maar soms worden er anderen ook op tafel gegooid bij mensen die het niet als symbool, althans niet als logo hadden, zoals bij de Illuminati. Ze gebruikten dat als in het oog wel in een ritueel, maar niet als het logo van de organisatie. En daar gaan de complotdenkers van onze tijd wel van uit. Als logo gebruikte de Illuminati een uil met een boek: geen als in het oog. Dat als in het oog wordt vaak afgebeeld in een driehoek, zoals hier in de kerk in Sartoogenbos. Zeker. Het wordt wisselend geïnterpreteerd, bijvoorbeeld als een teken van alwetendheid, alomtegenwoordigheid, goddelijke voorzienigheid. Maar het staat bij anderen ook symbool voor verlichting, kennis en bewustzijn. Het werd door de Illuminati gezien als een teken van de verlichte geest die waarheid kon zien en begrijpen. Ze gebruikten ook andere symbolen die Illuminati, zoals de piramide. Die stond voor de hiërarchie en structuur van de organisatie. De piramide is overigens geen vrijmetselaars symbool. Maar buitenstaande we weer dat zo vaak dat zelfs vrijmetselaren er bijna eens zouden gaan geloven of zelfs geloven, terwijl ze toch in de vrijmetsij niet tegenkomen. De illuminati gebruikte net als vrijmetslaren de zon en de maan, die bij hen symbool stonden voor dualiteit en balans. Door middel van symbolen wilden de Illuminati hun ideeën van verlichting, rationaliteit en vrijdenken verspreiden. Ze wilden zo hun leden inspireren om kritisch na te denken en om de wereld om hen heen te begrijpen. Maar waar kwam dat als in het oog nou vandaan? Ja, jij rijte al een beetje naar een antwoord op die vraag. Er zijn verschillende varianten van. Zo is het als in het oog binnen een driehoek, omringd door stralen. Of met symbolen zoals de zon en maan. Elke variant heeft zo zijn eigen achtergrond. Het wordt dus vaak geassocieerd met geheime genootschappen en complottheorieën. Maar het wordt al sinds mensenheugenis, vooral gebruikt in religieuze en spirituele tradities. Het staat symbool van goddelijke kennis en van toezicht op de mens. In die genootschap. Een van de vroegst bekende voorbeelden van het alzientoog is te vinden in het oude Egypte. Het wordt daar geassocieerd met de God Horus. Dat oog, ook al bekend als het Wetjatoog, symboliseerde bescherming, genezing en koninklijke macht. Later verschin dat alzintoog ook in de iconografie van andere oude culturen zoals de Grieks en Romeinse oudheid. In het chrendom wordt het alzientoog vaak geïnterpreteerd als een symbool van goddelijke voorzienigheid en al omtegenwoordigheid. Dan gebruikt men verwijzing naar passages in de Bijbel, zoals op Psalm 33, vers 18, waarin staat: maar de ogen des Heren zijn op Hen die Hem vrezen, op Hen die op zijn goed terdheid hopen. De toegevoegde drieuk is voor het eerst te vinden in de late renaissance en verwijst naar de heilige drieheden. Daarmee werd het aanvankelijk als heine symbool gezien in de 14e eeuw gekerstend en dus aanvaardbaar voor de kerk. Het was namelijk al niet meer weg te bannen uit de kerken. En daar was de paus eigenlijk helemaal niet blij mee. Dus hij heeft daarom die driehoek omheen laten tekenen. Een andere belangrijke fase in de geschiedenis van het als in oog komt in de vroeg moderne tijd. Het wordt opgenomen de iconografie van meerdere genootschappen en esoterische tradities. Het komt voor het eerst binnen de Vruidstrijd voor in 1797. Zo'n 80 jaar na het ontstaan van de broederschap. Het staat in de Freemasons Monitor van Thomas Smith Web. In dat boek wordt het ook genoemd als een herinnering aan het feit dat de gedachten en daden van de mensheid altijd worden waargenomen door ieders eigen interpretatie van het begrip God. Maar de vrijmetsrij spreekt zich over het begrip God niet uit. We laten elkaar daarin vrij. We zijn immers geen godsdienst. Binnen de broederschap wordt geen geloof beleden en niets aan bede. En binnen de vrijmetserij wordt het als in het oog afgebeeld binnen een driehoek. Het hangt, althans op het vasteland van Europa, aan de wand tegenover de ingang, boven de stoel van de voorzitter meester.

Sander 34:54

Ja, en dat is dan ook redelijk afhankelijk van waar je bent, want in België kennen ze het volgens mij helemaal niet het Alziend oog.

Wat is de vrijmetselarij dan wel?

Vrijmetselarij versus Illuminati

Paul 35:02

Nee, de meeste landen in Europa, behalve het Angloos Saksische wel, maar in de Anloos Saksische vrijmaatsrij is het algemeen. Da hangt het centraal in de rituele ruimte aan het plafond, of is daarop afgebeeld, net als in de middeleeuwse kathedrale zoals hier in Den Bos. Het oog is binnen de vrijmaatsrijende symboliek, zoals alle symboliek in de vrijmaatsrij. Het is dus allemaal veel ouder dan de vrijmaatsrij zelf. Het oog speelt in de rituelen geen enkele rol. Er wordt niet naar verwezen in woord of handeling. Vrijmetslaren zien het. En zoals met alle symbolen de vrijmaatsrij mogen ze het naar eigen inzicht interpreteren. Daarmee maken leden vaak, maar niet altijd de keuze voor het symbool van het eigen hoge beginsel. Het hoge beginsel mag voor ieder lid anders zijn. En die als een moreel ethisch toets inskade voor het eigen handelen. De ene ziet er de kracht van de natuur in. Soms zien ze er het hoogste in hun eigen geweten in, waaraan men niet kan ontsnappen, en anders zien er misschien een God in. De vrijmetstrij spreekt zich hierover niet uit. Het laat de leden daarin vrij. Maar er is niets wat aan de blik van het oog ontsnapt. In de regelgeving van de Nederlandse orde van Vrijmetsalaren wordt het handen van een lid omschreven als hij verricht zijn arbeid in het licht van een hoog beginsel. symbolisch aangeduid als opperbouwmeester des. Dat is dus per definitie geen God, maar mag dat voor een individueel lid wel zijn? Het gebruik van het als in het oog wordt vanuit een stroming binnen de vrijmetselerij afgedaan als niet authentiek, maar als slechts decoratief. Omdat er niet naar wordt verwezen handeling of woord. Daarom hangt er in de plaats van dat oog soms de spreuk des wetensend. Hier houdt ons weten op. Hierna is alles ons onbekend. Je vindt die spreuk in plaats van het oog in het Amsterdamse Loorse Gebouw en het Vrijmetserijmuseum in Den Haag. Maar wat is die vrijmetserij dan? Over een aantal zaken zijn we het als vrijmetelaar eens. We zijn vrijdenkers die erkennen nooit uitgezocht zijn. En die tolerantie hoog in het vaandel hebben. We zijn dus zoekers die erkennen nooit uitgezocht zijn. Het is een genootschap van mensen die regelmatig bij elkaar komen in lokale verenigingen. Het kunnen alleen mannen zijn, alleen vrouwen, of het is een gemengde vereniging van mannen en vrouwen. En zo'n lokale vereniging noemen wij een loge. Het is een genootschap waarbin men streeft naar geestelijke verdieping. Het heeft als doel de mens zichzelf te doen kennen om hem of haar te bewegen, zich voor een betere samenleving in te zetten. De vrijmachtschrij zoekt op wat mensen verbindt en probeert weg te nemen wat hen verdeelt. De vrijmets erkent de hoge waarde van de menselijke persoonlijkheid. De gelijkwaardigheid van alle mensen. ieders recht om zelfstandig te zoeken naar waarheid en ieders verantwoordelijkheid voor zijn eigen doelen laten. Het is een inwijdingsgenootschap. Een vrijmetsrijd zichzelf stap voor stap kennen door met anderen van gedachten te wisselen over zaken die de mens raken en door drie rituelen te ondergaan die de innerlijke groei bevorderen. De vrijmetsrij is nadrukkelijk niet opgericht om standpunten te nemen, dat staan om daarmee naar buiten te treden. We komen samen om innerlijk werk te doen. Vrijmetsij is geen boek met eenduidige antwoord op levensvragen of maatschappelijke problemen. Die antwoorden mogen voor ieder lid verschillend zijn. Symbolische vorm van de broederschap is die van de middeleeuws schilde, waarbinnen gewerkt wordt aan jezelf. De drie eeuwen oude broederschap ontleent dus haar vorm en gebruiken aan middeleeuwse schilden van steenhouders en bouwers. Maar we stammen daar zeker niet rechtstreeks van af. Ook al zouden vremetstelaaren het soms wel erg leuks vinden. Het is een genootschap dat zich richt op persoonlijke ontwikkeling. We streven naar zelfverbetering door middel van symboliek, rituelen en gebruiken. We hechten veel waarde aan broederschap, tolerantie en humanitaire inspanningen. De leden komen samen in loges, waar ze rituele uitvoeringen en lezingen bij wonen. Ze gaan met elkaar in gesprek over zaken zoals ethiek, filosofie, de menselijke persoonlijkheid en spiritualiteit. De vrijmetschrij is een open organisatie zonder politieke of religieuze agenda. En zaken doen in loges is verboden. Maar hoe vaak en hoe geduldig vrijmets ook naar buiten treden. Men blijft zeggen dat we een geheim en geimzinnig clubje zijn, dat we politiek bedrijven. Dat het alleen voor mannen bestaat, dat we de internationale machtvormt met onzichtbare invloed op alles en iedereen. En dan noemt men vaak de illuminatie daarbij. De vrijmetsaren moeten elkaar verplicht de bal toe spelen. Het is een soort geloofdevrijmetsrij. En als je eenmaal lid bent, kom je er nooit meer van af. Als je het probeert de wraak van de orde zal meedogeloos zijn. Mocht u lid zullen worden, er wacht u in de meest letterlijke zin vreselijke vernederingen en pijnlijke, pijnlijke inwijdingen. Vlak na de oorlog ging een haarem het gerug rond dat u werd ingewijd naak de straat werd opgestuurd om een blokje rond te lopen in het donker voor u lid mocht worden. In de 19e eeuw werden er geloofd of niet kinderen geofferd tijdens de rituelen. Daar zijn we maar mee opgehouden, want we konden geen schoonmaken meer krijgen. Ik denk dat u wel begrijpt als luisteraar dat dat alles niet klopt. Laten we tot wat conclusies komen. De Illuminati, het als in het oog en de vermetserij zijn onderwerpen die veel interesse en speculatie hebben opgewekt. Te weinig van de claims en theorieën die erover circuleren, zijn gebaseerd op feiten en historische gegevens. Het als in het oog binnen veel organisaties, kunstuitingen en stromingen dat het daarvoor komt, betekent niet dat daartussen enig verband bestaat. Het is dus van belang, zoals altijd, om kritisch te blijven. Het is aan u als luisteraar om uw eigen conclusies te trekken, maar wel graag op basis van betrouwbare bronnen en feitelijke informatie. Maar is helaas nog een conclusie. Er is veel onzin op internet over de illuminatie en ook over de vremmetserij. Die vremetsrij is voor ons vermetseraren van grote waarde in ons leven en die onzin doet ons dus pijn. Waarom al die verzinsels toch steeds weer verschijnen, begrijpen wij niet. Sessatiezucht misschien? Hebben de verspreiders ervan enig idee wat het ten onrechte aan schade aan personen en onze boederschap aanlicht. Het is van alle tijden waarschijnlijk. Maar door het internet verspreidt dit kwaad zich in onze tijd steeds sneller. Ik hoop in elk geval dat deze podcast bijdraagt aan een beter begrip voor en aan kennis van de begrippen illuminati als in het ogen van metserij. Het geeft misschien geen antwoord op alle vragen. Misschien ken ik ook alle antwoorden niet. Maar die vragen kunnen nog altijd gesteld worden en beantwoord worden. En daarbij ziet het oog op ons neer.

Sander 42:42

Paul, dankjewel. Tijdens je afsluitende tekst had ik te denken, eigenlijk dat gebeuren rond complotdenken en een link leggen tussen illuminatie en de vrijmetslarij. Dat doet natuurlijk geen recht aan de vrijmetselarij, maar het doet ook geen recht aan wat de illuminatie ooit was. Het wordt beide eigenlijk misbruikt en uit zijn verband gerukt. Volstrikt, eens. Dat is eigenlijk wel zonde hoor. Want als ik zo luister naar jouw verhaal over het ontstaan van de Illuminati, ik denk, nou, dat is gewoon geen gek club. Dat was gewoon iets wat in die tijd ontstond. Oké, misschien hadden ze iets meer de hang om politiek te beïnvloeden, maar zie het ook in de tijd dat het ontstaan is. Maar ik vind het wel opvallend dat juist deze club, die hoeveel leden hadden ze op een hoogtepunt?

Paul 43:39

Waarschijnlijk 600. Dus een schatting op basis van allerlei gegevens, het moet er ongeveer 600 geweest zijn.

Sander 43:46

Dus dat is eigenlijk miniem. In Europese context is het een ontzettend klein clubje. Kijk, binnen Beijeren ook niet zo groot, dat zal toen redelijk. Qua inwoningsaantal zat misschien een redelijk percentage geweest. Maar het is eigenlijk maar een snippertje aan mensen.

Paul 44:07

In de geschiedenis stelt het niet zoveel voor, qua invloed niet en qua omvang niet.

Sander 44:13

En qua tijdsduur ook niet.

Paul 44:15

Ook niet. Nee, het was vrij snel weg.

Sander 44:18

En dan vind ik het zo opvallend dat juist deze club. Ik bedoel, jouw verhaal geeft er wel antwoord op natuurlijk, maar dat juist deze club, die anno 2026 nog volop aanwezig is. Tenminste, niet zelf aanwezig is, maar meer in naam en noemer.

Paul 44:34

Ja, heel vreemd.

Sander 44:35

Waar we het al eerder over had. Ik denk dat er veel meer van dit soort clubjes waren. Die zijn gewoon in de gaf al de tuinlieden aan, maar die zijn of omgevormd of in de vergetelheid geraakt. De illuminatie, als ik jouw verhaal hoor, zijn vervolgd, daarna uitgestorven, zou je bijna kunnen zeggen. Aan de andere kant, Vremet slaren werden op een gegeven moment ook vervolgd. Wij bestaan dan wel nog steeds. Maar goed, daar is misschien geen antwoord op. Maar dan vraag je van waarom juist de Illuminati, waarom niet een andere club? Zo'n klein clubje in zo'n korte tijd: waarom hebben we daar nu nog zo last van?

Paul 45:14

Ja, ik heb daar het antwoord niet op, behalve dat sensatiezucht er altijd is, en alleen al zo'n naam kan voldoende aanleiding zijn, denk ik, Illuminati. Het klinkt interessant. Overigens was er één klein linkje in lidmaatschap bij een Vrijmets Laar. Waren veel kunstenaars lid van Illuminati. Een daarvan was Wolfkong van Goethe, de dichter. En hij was naast zijn lidmaatschap van Illuminatie ook lid van de Vrijmetslarij, maar dat is de enige link in het ledebestand. Maar dat betekent niet dat de twee aan elkaar gelinkt zijn.

Sander 45:53

Nee, en het is, en dat gaf je ook aan, de Illuminatie, daar gaat automatisch een soort negatieve koppel zit daar aan vast. Er zit een soort spannende commentatie aan vast, terwijl het eigenlijk ook gewoon een clubje was. En daar is iets. Ook in die tijd denk ik dat het niet een hele spannende club was. Maar ik denk dat als we vanaf nu terugkijken dat we er van alles opleggen en nou vastplakken. Nou, wij niet. Alleen de klotdekers doen dat.

Paul 46:26

En mensen die denken er nog geld aan te kunnen verdienen, ja, het was een leuk appje dat ik kreeg hoor.

Sander 46:31

Ja, ik wil ook wel rijkdom en macht en zo, doe mij zo'n appje. Maar merk jij in je functie als ordevoorlichter dat mensen vaak met dit, of vaak af en toe met dit soort termen komen?

Paul 46:46

Kijk, wij wij plaatsen als vreemd schrijven regelmatig berichten op onze socials en op de website. En als het om de socials gaat, dan worden daar reacties onder geplaatst. En het woord illumatie komt daar dan bij voor als het negatief is. Of ja, sadisme of satanisme. Of pedofilie. Je kan je het je allemaal niet voorstellen. Ik zeg altijd, wij moeten vooral het verhaal vertellen wat wij wel zijn. En geen ruimte geven aan wat wij niet zijn. Nee. En om die reden halen wij die berichten daaronder wel weg. Want dan verspreid je een niet bestaande waarheid.

Sander 47:27

Ja, nee, dat begrijp ik. En dat lijkt me ook heel verstandig. En of dat nou geldt voor de Vremetslijn of voor welke club dan ook, ja daar wil je niet mee geassocieerd worden. Onwijs bedankt voor dit mooie verhaal. Is er nog iets waarvan je zegt?

Paul 47:42

Nou, dit wil ik nog even meegeven, of Nou ja, ik zei al, we moeten aandacht besteden wat wij wel zijn. Dus als mensen er meer over willen weten, ga eens naar www.fremmetstarij.nl lees wat daar te lezen is en klik even op open huis. Regelmatig zwaaie deuren bij Loses open. Ga er eens langs. Het verplicht tot niets, maar het kan misschien wat meer inzicht geven in wat wij zijn en welke sfeer er bestaat in Loses. Want die sfeer in Losjes is gewoon heel mooi.

Sander 48:14

Ja, en daar zou ik nog, want dat is een ontzettend goede tip, zou ik zelf nog graag aan toe willen voegen. We hebben ook een museum, wat gewoon voor iedereen toegankelijk is.

Paul 48:23

Met de museumkaart. In Den Haag aan de Jagostraat 2B, vlakomdoek bij het Vredespaleis. Die kun je misschien mooi combineren op een dagje uit.

Afronding van de aflevering

Sander 48:31

Ja, zeker. Het is genoeg moois te zien. En je kan daar zelf rondlopen. Je kan ook een rondleiding krijgen van een van de rondleiders daar zo mannen, vrouwen, doorgaans vermetsalaren en die kun je wel echt vertellen wat het nou eigenlijk is. Pa, dankjewel. Ik heb een hele hoop geleerd vandaag. Dankjewel. Bedankt voor het luisteren naar deze aflevering van de Vrijmetselaars Podcast. Ik vind het leuk als je contact met me opneemt. Dit kan via Instagram of Facebook. Zoek in beide gevallen op Vrijmetselaars podcast en je kan me ook een mailtje sturen op vrijmetselaarspodcast.gmail.com. Vanaf aflevering 30 is er van elke aflevering een transcriptie beschikbaar. Deze transcriptie is te vinden op de website van de podcast. Luister je graag naar de Vrijmetelaars podcast en waardeer je de afleveringen dan kan je nu ook een voi geven. Dit kan via voor jepot.com en voor je pot is met D van Potcast of klik op de Support de Show link onderaan de show notes. Tot de volgende aflevering